In een stuk uit 2016 schreef onze toenmalige voorzitter, Elliot Blokhuis, over een onderwerp dat ik persoonlijk erg interessant vind; de verhouding tussen progressieve politiek en geloofsovertuiging, in haar geval het christendom. In dat artikel liet Elliot zien dat GroenLinks en de Bijbel verrassend veel met elkaar gemeen hebben. In Elliots eigen woorden; ‘Linkse politiek en religie hoeven elkaar helemaal niet te bijten’. Christelijke waarden sluiten, zoals we in Elliots artikel lezen, best vaak aan bij progressieve politiek. Hoe zit het dan met islamitische waarden? Zijn de termen ‘links’ en ‘islamitisch’, zoals vele rechtse politici beweren, niet per definitie tegenpolen? Wat mij betreft, is het antwoord een DWARSe NEE! Juist dankzij ons geloof voelen moslims zich verbonden met progressieve politiek, zoals te zien is aan het feit dat de meeste moslims voor progressieve partijen stemmen. De islam en progressieve politiek hebben wel degelijk verrassend veel gemeen: sociale rechtvaardigheid, zorgen voor de zwaksten van onze samenleving en verantwoordelijk voelen voor onze aarde zijn allemaal gedeelde kernwaarden. In dit stuk neem ik jullie mee in hoe deze waarden de basis van zowel onze beweging als de islam vormen.

Wanneer geven geen keuze is

‘En in hun bezit was een recht voor de bedelaar en de behoeftige.’ Koran 51:19

De Koran is nadrukkelijk voor een samenleving waarin de zwaksten een recht hebben op een bijdrage van de sterksten. Nog belangrijker is dat de Koran vaststelt dat het verbeteren van de levensomstandigheden van de medemens geen vrijwillige liefdadigheid maar een morele plicht is. De Koran geeft moslims ook een handige methode om dit in de praktijk te realiseren, namelijk een aalmoes die wij de ‘zakat’ noemen. Zakat is een woord dat oorspronkelijk uit het Aramees komt wat zuivering betekend. Het geven van deze bijdrage wordt dan ook gezien als een spirituele zuivering, een verplichte bijdrage van 2.5% van het jaarlijks inkomen, bedoeld om kwetsbare mensen zoals wezen en daklozen, maar ook mensen in diepe schulden te ondersteunen. In de grondwet van Medina(Koran, 30:22) staat het volgende, ‘En gelovigen mogen iemand met schulden niet in de steek laten, maar moeten helpen, zodat hun omgang met elkaar eerlijk en goed blijft.’

Solidariteit is een uitgangspunt van het islamitische geloof. Dit is een basisbeginsel dat we denk ik allemaal terug kunnen vinden in onze beweging. Zo denk ik vaak terug aan de oproep van Frans Timmermans op het verkiezingscongres in 2023, ‘dat vuur van solidariteit moeten we aanwakkeren.’ Die woorden raakten me, omdat ze goed verwoorden wat voor mij zowel in mijn geloofsovertuiging als in de linkse politiek centraal staat: de verantwoordelijkheid van de sterkste schouders. Die roep naar solidariteit is voor vele andere moslims ook heilig. Wie gelooft in solidariteit als kernwaarde, vindt die in de moskee net zo goed als op een verkiezingscongres. Als GroenLinks ooit nog eens op zoek is naar een brug die moslims dichter bij de links-progressieve politiek kan brengen; blader de Koran eens door. Gratis beschikbaar.

Tegen uitsluiting, in geloof én politiek

‘Een van Gods tekenen is dat Hij jullie verschillend heeft gemaakt in taal en huidskleur. Daarin zitten lessen voor wie wil nadenken.’

Leuk persoonlijk feitje; dit is mijn favoriete vers uit de Koran. Het is dan ook een vers waar ik steeds vaker aan moet denken. We leven nu eenmaal in een tijd waarin onze verschillen in kleur en achtergrond steeds vaker worden gebruikt om angst te zaaien en ons onderling te verdelen. Een tijd waarin gewone mannen en vrouwen tegen elkaar worden opgezet. Het is toch wel grappig, dat een boek dat meer dan veertienhonderd jaar oud is een progressievere houding uitstraalt dan onze moderne zogenaamde ‘politici’. We zien allemaal hoe populisten de uitdagingen binnen en buiten onze grenzen gebruiken om hele bevolkingsgroepen over één kam te scheren, om diversiteit weg te zetten als een gif. Diversiteit en onze multiculturele samenleving is voor hun de kern van elk maatschappelijk probleem. Deze populisten gebruiken onze verschillen in achtergrond en kleur als munitie tegen de rechtstaat.

Ik ben er trots op om lid te zijn van een beweging die haar best doet om mensen van verschillende achtergronden bij elkaar te roepen. De jonge moslimgemeenschap in het oude Mekka streefde naar diezelfde idealen. Een van de bekendste metgezellen van de Profeet was Bilal, een donker gekleurde tot slaaf gemaakte. In het gesegregeerdeSegregeren betekend het opsplitsen van verschillende groepen om ervoor te zorgen dat ze los van elkaar leven. Een bekend voorbeeld was de Zuid Afrika, waarin zwarte en witte mensen verschillende bussen, scholen en ingangen tot gebouwen moesten nemen Mekka was een broederlijk relatie tussen Arabieren en donkergekleurde tot slaaf gemaakten allesbehalve normaal. Toch is Bilal een van de bekendste figuren uit de islamitische geschiedenis, als de eerste mu’azzin.De mu'azzin is iemand die de adhan, de Islamitsche gebedsoeproep verkondigt. Ik denk dat wij als progressieven veel met de vroege islamitische gemeenschap gemeen hebben, namelijk een strijd voor rechtvaardigheid in een wereld die gekenmerkt wordt door het tegendeel.

Ecologie! Is er ook plaats voor groene theologie?

“De Boodschapper van Allah zei: “Zelfs als de Opstanding begint, terwijl een van jullie een jong boompje in zijn hand heeft, laat hem het dan planten.”

In deze overlevering benadrukt de ProfeetBron: (Islamic Environmentalism: Activism in the United States and Great Britain pp. 55)het belang van onze natuur, en onderstreept hij de ‘balans’. De Koran vertelt ons dat de balans tussen de mensheid en natuur heilig is en niet zomaar verstoord mag worden. In de islam wordt de bescherming van deze balans gerealiseerd door het erkennen van plaatsen die toegewezen worden als ‘Hima’. Dit zijn beschermde natuurgebied die zijn ingericht om planten, dieren en natuurlijke bronnen te beschermen. In het Libanese dorp Kfar Zabad leidde de constante overconsumptie van natuurlijke bronnen tot een ramp waarbij de hele omgeving bijna verwoest werd, dieren moesten wegtrekken of stierven in rap tempo en er een enorm watertekort ontstond. Gelukkig slaagde het dorp erin om zichzelf op tijd te redden; Kfar Zabad veranderde in een Hima, waardoor de dieren terugkwamen, de overconsumptie van natuurlijke hulpbronnen werd teruggedraaid en het lokale ecosysteem kon zich herstellen.

Voor deze dorpsbewoners staat de Hima gelijk aan het duurzame gebruik van hulpbronnen door en voor de lokale gemeenschap. In 2015 riep een belangrijke groep van islamitische geleerden op tot een spirituele strijd tegen klimaatverandering. Zij erkenden dat de natuurlijke balans immens is verstoord door de uitputting van de aarde en ‘Dat God de aarde in perfecte balans (mīzān) schiep; dat klimaat en cycli samenwerkten om alle levende wezens te laten gedijen; dat klimaatverandering een gevolg is van menselijke verstoring van die balans.’

De Koran heeft namelijk ook een net iets andere kijk op de band tussen de mensheid en aarde dan haar zusterboek, de Hebreeuwse bijbel. De mens heeft namelijk geen heerschappij over de aarde, maar is een ‘vertegenwoordiger’ van God op deze aarde,(Koran 55:10) er staat dat de ‘aarde geschapen is voor allen’ We moeten voor de aarde zorgen en niet meer gebruiken dan nodig is. Ook moeten we verspilling tegengaan. De Koran is ook zeker een boek met lof voor dieren. Zo zijn er zes hoofdstukken vernoemd naar verschillende diersoorten en dieren spelen een prominente, en vaak komische rol, in meerdere verhalen. In ‘de Grot’ (letterlijk de naam van het hoofdstuk) houd een hond de wacht terwijl een groep mannen op de vlucht van de Romeinse keizer een dutje doen, dat per ongeluk meerdere honderden jaren duurt. In ‘de Mier’ waarschuwt een mier zijn mierenkolonie om zich terug te trekken, zodat ze niet geplet worden door Solomon en zijn leger. Deze verhalen dienen naast een komisch ook een ander doel, het ‘vermenselijken’ van dieren. Dieren zijn wezens met gevoelens en behoeftes, iets waar wij als mensen rekening mee moeten houden. Vegetarisme wordt helaas nog steeds vaak gezien als taboe binnen de islamitische gemeenschap, maar ook hier is verandering, het speelt een steeds meer prominente rol. Je kunt hier lezen over de ervaringen van een Nederlandse Moslima en haar vegetarische dieet.

Van overeenkomsten tot bruggen

Waar overeenkomst is, is ook verschil, de islam is geen uniforme entiteit, er is geen ‘één islam’ en ook geen ‘de moslim’, maar wel een geloof en boek die iedere moslim op haar of zijn eigen manier interpreteert. Onze islamitische gemeenschap is pluriform, divers, en levend. Sommige Nederlandse moslims voelen zich meer thuis bij conservatieve waarden, anderen bij sociaal-progressieve waarden, en velen ergens ertussenin. Ikzelf behoor tot een progressieve stroming binnen de islam. Maar ik geloof niet dat deze verbinding tussen geloof en progressieve politiek alleen daar te vinden is. Ook buiten mijn eigen stroming zie ik vele moslims die uit hun geloof inspiratie halen om zich in te zetten voor sociale rechtvaardigheid, klimaatrechtvaardigheid en menselijke waardigheid. Dit zijn allemaal kernwaarden die teruggrijpen naar de oprichting van het islamitische geloof.