In de loop van de jaren is het politieke en bestuurlijke landschap van Nederland veel veranderd. Van nieuwe partijen en organisaties tot opheffingen tot het ingewikkelde proces van een fusie. Niet alle fusies zijn helaas even succesvol. Soms laat de tijd zelfs zien dat een fusie een grove fout is geweest en nooit had mogen plaatsvinden op de manier dat het plaatsvond. Vandaag gaan we terug in de geschiedenis naar één van deze grove fouten: de fusie van Kinderen Voorrang, de Voetgangersvereniging en Veilig Verkeer Nederland.

Wellicht ken je Veilig Verkeer Nederland (VVN) nog van de basisschool, voor de fietsexamens. Of misschien zie je spandoeken met hun logo waarop staat dat de scholen weer begonnen zijn. En anders moet je ze wel kennen van de BOB-campagne. Maar hoe vaak je ook in aanraking bent gekomen met VVN, de kans is erg klein dat je weet dat de stichting van 2000 tot 2006 niet Veilig Verkeer Nederland, maar 3VO (Verenigde Verkeers Veiligheids Organisatie) heette. Op 1 april 2000 werden drie verschillende organisaties namelijk gedwongen gefuseerd: Kinderen Voorrang, de Voetgangersvereniging en VVN.

Waarschijnlijk doet de naam Kinderen Voorrang geen belletje rinkelen, maar toch is hun stempel overal in Nederland zichtbaar. Deze stichting, begonnen als actiegroep Stop de Kindermoord, is namelijk mede verantwoordelijk voor de rode fietspaden overal in Nederland, voor de verkeersdrempels en voor een maximumsnelheid van 30 km/u in woonwijken. De groep werd in 1973 opgericht door de vader Vic Langenhoff, die zijn kind verloren was door een auto-ongeluk. Vaak werden ouders nalatigheid verweten en werd zo de verantwoordelijkheid van de dood van hun kind bij hen gelegd, niet in de minste plaats door Veilig Verkeer Nederland. Zo schreef het Reformatorisch Dagblad in 1973: “[De cijfers] zijn voor Veilig Verkeer Nederland (VVN) aanleiding ouders er met grote nadruk op te wijzen, dat in de eerste plaats zij verantwoordelijk dienen te worden gesteld voor het grote aantal ongevallen dat met name kleuters in het verkeer overkomt.” Stop de Kindermoord wilde verandering in deze zienswijze brengen: kinderen moesten veilig alleen over straat kunnen zonder grote kans om door een auto geschept te worden. Niet alleen moesten de verkeersongevallen drastisch omlaag, maar er moest ook een nieuwe straathiërarchie komen, waar auto’s niet de boventoon voeren en kinderen op jonge leeftijd zelf over straat durven zonder angst. Ze braken straten open, blokkeerden wegen met fietsen en organiseerden Straatspeeldagen, waar kinderen aangemoedigd werden om op straat te spelen en zo hun ruimte terug te claimen.

De Voetgangersvereniging, opgericht in 1953 aan de hand van het hoge aantal voetgangersongevallen, zette zich ook hard in voor de rechten van voetgangers. Zij is medeverantwoordelijk voor de wettelijke status van zebrapaden, de begaanbaarheid van trottoirs voor mensen met een beperking en looproutes door steden en naar het openbaar vervoer voor blinden en slechtzienden. Internationaal hebben ze mede gezorgd voor de oprichting van de International Federation of Pedestrians (IFP) en de Federation of European Pedestrian Associations (FEPA). De FEPA heeft uiteindelijk zelfs het Europees Handvest voor de Rechten van de Voetganger gecreëerd, die door het Europees Parlement is aangenomen. Net als Kinderen Voorrang was de Voetgangersvereniging van mening dat de wereld niet om auto’s draaide en was er een grote focus op kwetsbare voetgangers, die statistisch vaker slachtoffer waren van verkeersongevallen.

Eind jaren ’90 begon Veilig Verkeer Nederland voor een fusie tussen alle verkeersbelangengroepen te pleiten. VVN was van mening dat de groepen te versplinterd waren en dat ze allemaal hetzelfde doel hadden: een veiligere weg. De andere organisaties voelden hier helemaal niets voor, omdat VVN altijd vanuit de auto dacht en nauwelijks een bredere visie had op de mooie openbare ruimte die iedereen samen deelt, zowel auto’s als fietsers als voetgangers. Uiteindelijk dwong PvdA-minister Netelenbos de drie organisaties om te fuseren, waar ze wel als voorwaarde aan stelde dat de identiteit van de Voetgangersvereniging en Kinderen Voorrang herkenbaar bleven. In de nieuwe statuten werd vastgelegd dat inclusieve mobiliteit en aandacht voor voetgangers in de nieuwe organisatie 3VO verankerd was. Maar in 2006 werd de naam al weer terug veranderd naar Veilig Verkeer Nederland voor ‘merkbekendheid’ en de Straatspeeldag werd Buitenspeeldag, waardoor het doel van de dag verloren ging. Toen er in 2012 een bezuiniging kwam, werd dit met beide handen aangegrepen om zo ongeveer alle medewerkers van de Voetgangersvereniging en Kinderen Voorrang zonder overleg te ontslaan. Hoewel de Ondernemersraad deze reorganisatie later als ongeldig heeft verklaard, was het kwaad al geschied.

Tegenwoordig is deze geschiedenis niet meer op de website van de VVN te vinden. Er prijkt trots op de pagina ‘over ons’ de woorden “Veilig Verkeer Nederland is dé maatschappelijke organisatie die – al meer dan 90 jaar – werkt aan verkeersveiligheid in Nederland,” zonder op de hele website maar één woord te reppen over de door hen bepleite fusie die de fietsers- en voetgangersorganisaties de nek om hebben gedraaid. Zelfs in hun statuten is dit verleden niet meer te vinden: in 2019 werden de statuten herschreven, waarmee het oprichtingsjaar van 3VO en de namen van de fusiepartners verdwenen.

Toch is niet alle hoop verloren. In 2013, een jaar na de ontslagen, werd de groep MENSenSTRAAT opgericht om te lobbyen voor een straat waar er meer ruimte is voor voetgangers. Deze groeide uit tot een stichting die uiteindelijk in 2025 (vrijwillig!) fuseerde met Wandelnet en nu samen als expertteam voetgangersdomein van Wandelnet lobby voeren bij gemeenten en de landelijke overheid. Ondanks deze relatief korte geschiedenis hebben ze al een enorme winst geboekt door de Charter for Walking te vertalen en op de Nederlandse situatie aan te passen, waardoor dit manifest na een sterke lobby in 2018 door Friesland, Rotterdam en de voltallige Tweede Kamer omarmd werd. Zo was zelfs de gedwongen fusie en de poging om Kinderen Voorrang en de Voetgangersvereniging uit de geschiedenis te wissen niet genoeg om hun nalatenschap uit te doven. Verenigingen sterven, stichtingen worden omgelegd, maar de strijd leeft altijd voort.