Of het nou gaat om gaten in de arbeidsmarkt te vullen of om delen van je scriptie te schrijven, kunstmatige intelligentie (AI) wordt een steeds groter onderdeel van de maatschappij. Nederland en de Europese Unie (EU) proberen stapsgewijs bij te benen op het gebied van AI. Toch zijn er niet-EU landen in Europa die al behoorlijk vooruitstrevend zijn. Een van die voorlopers is het kleine Balkanland Albanië.

Op 11 mei 2025 waren de afgelopen parlementsverkiezingen van Albanië. Deze verkiezingen resulteerden in een absolute meerderheid voor de pro-Europese Socialistische Partij (PS). De Albanese sociaaldemocraten wonnen 83 van de 140 zetels en premier Edi Rama kon beginnen aan zijn vierde termijn. Op 12 september 2025 was de nieuwe ministerraad compleet. Op het eerste gezicht lijkt het een doodgewoon clubje ministers, maar één minister viel erg op: de nieuwe minister van de Staat voor AI genaamd Diella.

Voor haar ministerschap stond Diella bekend onder Albanezen als het gezicht van eAlbania; het officiële overheidsplatform in Albanië, vergelijkbaar met het Nederlandse MijnOverheid. Diella was namelijk de AI chatbot van de website. Via een presidentieel besluit mocht zij toetreden tot het kabinet. Hiermee werd zij de eerste AI bewindspersoon ter wereld. Ze kreeg een digitale avatar en ingesproken stem gebaseerd op een populaire Albanese actrice. Ondanks dat ze geen modern broekpak aan heeft, maar traditionele klederdracht, is ze lastig van een echt persoon te onderscheiden.

Waarom een AI minister?

Albanië probeert al sinds 2009 lid te worden van de EU. Het land hoopt in 2027 aan alle eisen voor EU-toetreding te voldoen. Toch is het een flinke uitdaging. Om daarbij te helpen is Diella ‘gevraagd’ voor een minsterpost. Volgens premier Rama kan AI het toetredingsproces op drie onderdelen behoorlijk versnellen. Ten eerste, de digitale vaardigheid van een bevolking tegenwoordig een cruciaal onderdeel van EU-lidmaatschap. Hiervoor werd eAlbania opgericht.

Ten tweede moet Albanese wetgeving beter overeenkomen met Europese wetgeving. Om dit sneller te doen maakt het land gebruik van AI om Europese wetgeving te vertalen en vergelijken met de landelijke via ChatGPT. Om dit te mogen doen heeft Rama een miljoenendeal gesloten met voormalig ChatGPT-directeur en Albanees Mira Murati.

De derde en belangrijkste reden voor Rama om een AI minister aan te stellen is het bestrijden van corruptie. Dankzij de zogenoemde onpartijdigheid en strenge algoritmen is AI, volgens de overheid, het ideale middel om corruptie aan te pakken. Dat is ook nodig, want op de Corruption Perception Index scoort Albanië in 2025 slechter dan landen als Hongarije.

Afhankelijkheid van AI

Deze toename in AI en andere online diensten zijn niet zonder risico. Vermoedelijk is Diella gebouwd op modellen van OpenAI en Microsoft Azure. Trump misbruikt Amerikaanse bedrijven regelmatig als dreigmiddel richting Europa. Doordat Albanië zich steeds afhankelijker maakt van deze bedrijven worden ze ook steeds afhankelijker van wie er in het Witte Huis zit. Trump probeert zijn zin al vaker door te drukken in Europa; juist nu de afhankelijkheid van Amerikaanse bedrijven vergrootten maakt een land nog gevoeliger voor inmenging en beïnvloeding. Verder is Diella een makkelijk doelwit voor cybercriminelen. Ze is wereldwijd bekend. Tegelijk is ze is eigenlijk één grote databank die toegang heeft tot belangrijke en vertrouwelijke overheidsdocumenten. Dit is een goudmijn voor criminelen. Wil jij toegang tot gevoelige overheidsdata om dit door te verkopen? Dan is de AI-minister bij wie je moet zijn.

Is AI politiek neutraal?

Zoals eerder gezegd gelooft de Albanese regering dat AI politiek neutraal is. Volgens onderzoek, van onder andere de Associated Press, blijkt dat AI zich vormt om de gebruiker tevreden te stellen. Gebaseerd op jouw antwoorden kijken ze wanneer jij tevreden bent en dit onthouden ze. Diella mag niet zelf beslissingen maken, maar ze geeft wel informatie en overwegingen mee aan politici en ambtenaren. Het is een kwestie van tijd voordat Diella haar informatie baseert op wat de controlerende ambtenaren en politici graag willen horen. Diella ontwikkelt op deze manier zelf een politieke voorkeur. Hierbij is ze in het leven geroepen om corruptie te bestrijden. Maar wat bekend is over AI, is dat het moeilijk te bepalen is hoe ze tot een beslissing komen. Als ze zelf een beslissing politiek gemotiveerde beslissingen mag maken, is ze moeilijk te controleren. Ze wordt onderdeel van die corruptie die zij zou moeten bestrijden.

Dit is niet het enige politiek gemotiveerde gevaar. In oktober 2025 kondigde premier Rama aan dat Diella ‘zwanger’ is. Ze is zwanger van 83 AI-kinderen; een persoonlijke AI voor elk van de 83 PS-parlementsleden. De baby’s krijgen alle kennis van hun moeder over Europese wetgeving, zodat een parlementslid zich meer niet hoeft te verdiepen in moeilijke onderwerpen. Verder maken de baby’s notulen van debatten en laten ze het weten als je iets belangrijks mist wanneer je er niet bent. Wanneer jij in het debat wordt aangevallen door een oppositielid geeft ze zelfs suggesties voor een tegenaanval of een bijdrage. Een parlementslid hoeft niet meer zelf na te denken. Als parlementariërs niet meer zelf nadenken en beslissingen maken wordt het de vraag wie het in het parlement echt voor het zeggen heeft.

Albanië als testcase
Het is een triest verhaal voor Albanië. Het is een land dat graag bij de rest van Europa wil horen. Ze willen zo snel mogelijk een EU-lidstaat worden en aan de zware toelatingseisen voldoen. Om dat te bereiken zijn ze bereid om staatsgeheimen aan een Amerikaans AI-model te geven. AI maakt het land kwetsbaar voor buitenlandse inmenging en cybercriminelen. Juist daarom volgen andere wereldleiders de ontwikkeling van Diella zo goed. Zij zien het land als de ideale testcase voor wat AI kan bereiken. Kan AI Europese toenadering dichterbij brengen? Of wordt het land een doelwit van cybercriminelen en buitenlandse inmenging? Tijd zal het zeggen, maar in de tussentijd gaat Diella ondanks haar zwangerschap niet met verlof.